Meme kanseri olgularının %15-20'si 45 yaş, %10 kadarı ise 40 yaşından
önce ortaya çıkmaktadır. Bu durumda meme kanseri ile doğurganlık çağı
belirgin derecede kesişmektedir, kanser olan hastaların bir kısmı henüz
aile planlamasını tamamlamamışken bu hastalığa yakalanmaktadır. Meme
kanseri için yapılan etkin tedavilerle 5 yıllık sağ kalım oranı %90'a
kadar çıkmıştır. Cerrahi sonrasında uygulanan etkin kemoterapi ile
kanserden kurtulanların sayısı giderek artmaktadır. Bu hastalığı atlatan
kişilerde yaşam kalitesi önem kazanmaktadır. Kaybedilmişse memenin
rekonstrüksiyonu ve bunun hemen arkasından da çocuk sahibi olmak gündeme
gelmektedir. Bu durumda üç seçenek vardır: Embryo dondurmaYumurta
dondurmaYumurtalık dokusu dondurma
Embryo Dondurma
Yüksek dozda uygulan kemoterapi kanser hücrelerini öldürürken kadının
yumurtalarını da etkilemektedir. Özellikle bazı tedavi şemalarında
%70-90 oranında menopoz oluşmakta ya da en azından yumurtalıklardaki
yumurta sayısı belirgin derecede azalmaktadır. Cerrahiden sonra
kemoterapi başlayıncaya dek genellikle 6 haftalık bir süre vardır. İşte
bu 6 haftalık süre içinde hastanın ileride sahip olmak isteyebileceği
bebekler yapılabilir ya da en azından bebek yapabilme yeteneği
korunabilir. Son 5 yılda hızla gelişen bu yeni konsepte ''doğurganlığın
korunması'' (fertility prezervation) denir. Eğer hasta evli ise tüp
bebek tedavisi yapılır, elde edilen yumurtalar döllenir ve oluşan
embriyolar dondurularak saklanır; bu saklama süresi ülkemizdeki
yönetmeliğe göre 5 yıl veya gerektiği hallerde daha uzun olabilir.
Kemoterapiden önceki 6 hafta bu tedaviyi yapmak için yeterli bir
süredir. Ancak, estrojen reseptörü pozitif meme tümörü olan hastalarda
estrojen hormonunun yükselmesi istenmez. Bu hastalarda yumurtaları
uyarıcı tedavi (kontrollu ovaryan hiperstimülasyon)alışıldık tüp bebek
ilaçları ile yapılamaz; tamoksifen veya letrozol isimli özel ilaçlar
kullanılarak tedavinin kanser hızlandırıcı etkisinden kaçınılmış olur.
Yumurta Dondurma
Evli olmayan hastalarda yakın zamana kadar umut bağlamaya değecek
başarısı olan bir seçenek yoktu. Eskiden beri kullanılan yavaş dondurma
yöntemi ile dondurulan her 100 yumurtadan sadece 5 bebek doğabiliyordu.
Ancak son 2 yıldaki gelişmelerle yumurta hücresi camlaştırma
(vitrifikasyon) tekniği ile dondurulup ve zamanı gelip çözdürüldüğünde
%95'e varan oranda canlı hücre elde edilebilmektedir, gebelik ve doğum
oranı taze kullanılan yumurtalardaki başarıya eşitlenmiştir.
İstatistikler bir kadına taze yumurta kullanıldığındaki gebelik şansını
vermek için 10-12 adet yumurta dondurulması gerektiğini göstermektedir.
Kryotop ve kryoleaf denen yeni taşıyıcılarla dondurulmuş yumurtalar
istendiği sürece sağlıklı şekilde saklanabilmekte ve çözüldüğünde normal
ve canlı bebek doğumunu sağlayabilmektedir.
Teknolojinin Geldiği Son Nokta : Yumurtalık Dokusu Dondurma
Zamanı olmayan veya çeşitli sebeplerle tüp bebek ya da yumurta
dondurulamayan hastalarda ve ayrıca 34 yaşından daha genç yani yumurta
rezervi yüksek olan hastalarda bir seçenek daha vardır: yumurtalık
dokusu dondurulması. Bu işlem için laparoskopi yapılarak iki
yumurtalıktan sadece biri ya da onun da yarısı vücut dışına çıkartılır.
İstenmeyen dokular temizlenerek ayrılır ve kalan yumurtalık dokusu
küçük, ince şeritler halinde kesilir. Hazırlanan dondurma tüplerine 2-3
şerit konarak yavaş dondurma tekniği ile dondurulur. Bu dokular
yıllarca saklanabilir ve zamanı geldiğinde istenen sayıda tüp azot
tankından çıkarılarak çözdürülür ve kullanılır. Meme kanseri tedavisi
sonrasında menopoza giren hastalarda bu şeritlerden bir veya birkaç
tanesi vücutta kalan yumurtalığın üstüne yama şeklinde dikilir. Bir iki
ay içinde hasta tekrar adet görmeye ve yumurtlamaya başlayarak doğal
yollardan gebe kalır. Yama yapılan her bir yumurtalık dokusu parçası
1,5-2 yıl boyunca aktivitesini sürdürür. Dondurulan dokular tükeninceye
kadar hastanın menopozu ertelenmiş olur. Dondurularak saklanmış bu
dokuların orijinal yerine dikilmesinin uygun olmadığı durumlarda kol
derisi altına da konabilir (heterotopik transplantasyon). Bu durumda
hastanın yumurtası kol derisi altında bir sivilce gibi büyür ve küçük
bir iğne yardımı ile alınabilir. Alınan bu yumurta sperm ile döllenip
embriyo oluşturulur ve tüp bebekte olduğu gibi rahme yerleştirilir
(embriyo transferi). Yumurtalık dokusu dondurulması tekniği çocukluk
çağındaki kanserler (lösemi vb) nedeni ile doğurganlığı kaybolacak olan
ergenlik öncesi kız çocuklarında da kullanılabilecek oldukça başarılı
bir yöntemdir. Son 4-5 yıldır kullanılmakta olan bu yöntemle dünyada
bugüne dek 7 bebek doğurtulmuştur ve diğer bir çoğunun gebeliği
sağlıklı şekilde devam etmektedir.
Meme Kanseri Olmuş Genç Hastalar
Meme kanseri olmuş genç hastaların doğurganlık potansiyelin korunması
artık bir ihtiyaçtır ve modern üreme tıbbı pratiğinin bir parçası
haline gelmiştir. Bu nedenle hem hastaların ve hem de bu hastaları
tedavi eden cerrahi ve onkoloji uzmanlarının farkındalığının artırılması
gerekmektedir. Kanser tanısı almış ve henüz kemoterapi ya da
radyoterapisi başlamamış kadın hastalarda bebek sahibi olma isteği varsa
yaşı ne olursa olsun bir üreme tıbbı konsültasyonu alınmalıdır.
Prof.Dr. Tansu Küçük-doktorsensin.com